چهارشنبه 27 شهریور 1398
EN

مسجد رَدْمُ الأعلى

مسجد رَدْمُ الأعلى يا مسجدالرايه‏


۱. موقعيت
بر پايه نظر عبدالملك بن دهيش، محقق كتاب فاكهى، اين مسجد همان است كه در آغاز بازار جَودريه قرار داشت. يك سمت آن به سوى بازار و سمت ديگرش در همان طريق مسجدالحرام بوده‌است. اين مسجد بسيار بزرگ بوده و به نام مسجد الرايه شناخته مى‏ شد كه نامى نسبتا جديد است.
فاكهى مى‏ نويسد: اين مسجد در قسمت بالاى مكه، در كنار الردم الأعلى و در نزديكى چاه جُبَير بن مطعم بن عدى بن نوفل قرار داشته است. نام اين چاه را «بئر العليا» هم گفته‏ اند.
۲. وجه تسميه
ردْم به معناى سد است. اعلى هم قسمت عالى و بالاى مكه (المَعْلاة) يعنى همين طريق مسجدالحرام (مسير منا) است. در برابر آن، مَسْفله است كه از اجياد به آن سو؛ يعنى بخش پايين مكه است. به هر روى، مسجد رَدْم، مسجدى است كه در آغاز بازار جَودريه است؛ جايى كه در اين اواخر عنوان شارع ابى‏ سفيان (يا به قول ايرانى‏‌ها بازار ابوسفيان) خوانده شد، واكنون تمامى آن در تخريب اخير (۱۳۹۰ش.) از ميان رفته است. او مى‏ افزايد: گفته شده كه رسول خدا صلي الله عليه و آله در اينجا نماز خوانده است.
۳. فضيلت اين مسجد
- درباره ورود پيامبر صلي الله عليه و آله به مكه در جريان فتح مكه آمده است: حضرت از ثنيّة اذاخر در نزديكى معابده وارد مكه شدند و دستور دادند تا پرچم ايشان را در محل مسجد الرايه فعلى، در آغاز سوق جَوْدريه بر پا كنند.
- از يكى از صحابه نقل شده كه گفت: رسول خدا صلي الله عليه و آله را ديدم كه نماز ظهر و عصر خويش را در نزديكى بئر عليا مى‏ خواند. عبدالله بن عباس بن محمد در اين محل مسجدى بنا كرد و در كنارش حوضى ساخت كه در آن آب ريخته مى‏شد. برخى از فقهاى مكه مى‏گفتند: خانه‏ هاى مكه در قديم تا اينجا بوده و همه خانه‏‌ها در حدّ فاصل مسجدالحرام تا بئر عليا بوده است.
۴. ردم يا سيل بند
بئر جبير بن مطعم نيز كه تا اين اواخر بوده، طبق اظهار نظر محقق كتاب ازرقى، در نزديكى مسجدالحرام قرار داشته است. در اينجا سيل‏ بندى بوده كه در مسير وادى ابراهيم قرار داشته است. مسير اين مَسيل، درست در راه مسجدالحرام بوده و از كنار كعبه گذشته و به سمت اجياد مى‏ رفته است. ايجاد اين سدّ، براى حفاظت از خانه‏ هاى مردم و خانه خدا بوده است.
۵. در گذر زمان
فاسى در ذيل حوادث سال ۶۰۱ نوشته است: در اين سال مسجد الرايه تعمير شد. و ابن فهد در ذيل حوادث سال ۸۰۱ مى‏ نويسد: در اين سال مسجد الرايه مرمّت گرديد. در سال ۸۵۲ نيز طى مراسمى، محل مسجد الرايه را تا مسعى شمع روشن كردند.
مسجد الرايه‏ در سال ۱۳۶۱ ق بازسازى شد و آخرين بار در سال ۱۳۹۴ قمرى به دليل مشكلات طرح‏هاى توسعه، محل آن اندكى تغيير يافته، به ناحيه شمالى محل سابق انتقال يافت! مساحت فعلى آن ۲۳۲ متر مربع است.
۶. يك اشتباه
برخى از افراد محلى، مسجد الرايه را نه مسجدى كه در آغاز سوق الجَوْدريه‏ است بلكه مسجدى مى‏ دانند كه پيش از پل سليمانيه، دست راست كسى است كه از حرم عازم مسجد جن است. اين مسجد در سالهاى اخير بازسازى شده است. روى تابلويى كه در آنجا نصب شده است، مسجد مزبور به عنوان مسجد الرايه معرفى شده است نه مسجدى كه در آغاز بازار جودريه قرار دارد.
۷. منابع جهت مطالعه بيشتر:
- اخبار مكه فاكهي
- آثار اسلامي مكه و مكدينه
- تاريخ و آثار اسلامي مكه و مدينه
- فرازهايي از تاريخ اسلام


کلید واژگان: مسجد ردم الاعلى - مسجد الرايه‏